Dresden in de Goede Week
Dresden bezochten we tijdens de Goede Week in april 2026, een periode die eigenlijk perfect bij deze stad past. Dresden is een stad van kerken, muziek, kunst en geschiedenis en juist in de dagen voor Pasen hangt er een bijzondere sfeer.
Het hoogtepunt van ons bezoek was zonder twijfel de uitvoering van Bachs Johannes-Passion in de Frauenkirche. Een passender plek voor deze muziek is bijna niet denkbaar. De combinatie van Bachs muziek, de indrukwekkende akoestiek en het verhaal van de kerk maakte indruk.
De Frauenkirche is misschien wel hét symbool van Dresden. De oorspronkelijke barokke kerk werd in de achttiende eeuw gebouwd naar een ontwerp van George Bähr en wordt bekroond door haar karakteristieke stenen koepel. Tijdens de geallieerde bombardementen op Dresden van 13 en 14 februari 1945 werd de binnenstad grotendeels verwoest. Ook de Frauenkirche raakte zwaar beschadigd en stortte kort daarna in.
Tijdens de DDR-periode bleef de ruïne bewust liggen als herinnering aan de oorlog. Na de Duitse hereniging ontstond het plan om de kerk opnieuw op te bouwen. Dat gebeurde zo nauwkeurig mogelijk, waarbij duizenden oorspronkelijke stenen uit de puinhopen opnieuw werden gebruikt. Je kunt ze nog altijd herkennen aan hun donkere kleur tussen de lichtere nieuwe stenen. In 2005 werd de Frauenkirche opnieuw ingewijd. Daarmee werd de kerk niet alleen een symbool van Dresden, maar ook van verzoening en wederopbouw.
Van het ene monument naar het andere
Dresden heeft sowieso een bijna onvoorstelbare hoeveelheid monumentale gebouwen op een relatief klein oppervlak. Het heeft waarschijnlijk niet voor niets de bijnaam Florence aan de Elbe. We liepen vele kilometers door de Altstadt, langs kerken, paleizen en pleinen. Rond de Theaterplatz ligt een aantal van de bekendste gebouwen van de stad bijna naast elkaar.
Daar staat bijvoorbeeld de imposante Semperoper, een van de beroemdste operagebouwen van Duitsland. Het huidige gebouw gaat terug op architect Gottfried Semper en ademt de grandeur van de negentiende eeuw. Ook de opera werd in 1945 vrijwel volledig verwoest. Na een jarenlange reconstructie ging het gebouw in 1985 opnieuw open. Binnen is het minstens zo mooi als aan de buitenkant, met rijk gedecoreerde zalen, veel goud en natuurlijk de beroemde operazaal.
Vlakbij ligt de Zwinger, het barokke paleiscomplex dat ooit werd aangelegd in opdracht van keurvorst August de Sterke. Met zijn paviljoens, galerijen, fonteinen en tuinen laat het goed zien hoe rijk en belangrijk Dresden ooit was als residentiestad van de Saksische vorsten.
Madonna van Rafaël
De Zwinger is echter niet alleen een prachtig barok paleiscomplex, maar herbergt ook enkele van de belangrijkste kunstcollecties van Dresden. We bezochten er de Gemäldegalerie Alte Meister, waar werken van grote Europese meesters als Rembrandt, Rubens, Vermeer en Titiaan te zien zijn. Het beroemdste schilderij is zonder twijfel Rafaëls Sixtijnse Madonna. Vooral de twee kleine engeltjes onderaan het schilderij zijn wereldberoemd. Het schilderij is overigens helemaal niet voor Dresden gemaakt. Rafaël schilderde het rond 1512/1513 voor de kloosterkerk San Sisto in het Italiaanse Piacenza, waar het bijna 250 jaar boven het altaar hing. In 1754 kocht August III, de zoon van August de Sterke, het schilderij na lange onderhandelingen van het klooster en bracht het naar Dresden. Volgens de overlevering was hij zo enthousiast dat hij uitriep: ‘Plaats voor de grote Rafaël!’ En ook dit schilderij draagt de sporen van de oorlog: in 1945 werd het door het Sovjetleger meegenomen naar Moskou. Tien jaar later keerde de Madonna terug naar Dresden.
Fürstenzug
Ook de Fürstenzug is bijzonder. Een meer dan honderd meter lange optocht van Saksische vorsten. Op de muur trekken markgraven, hertogen, keurvorsten en koningen te paard voorbij, alsof je in één wandeling door bijna acht eeuwen Saksische geschiedenis loopt. Van een afstand lijkt het een enorme muurschildering, maar wie dichterbij komt, ontdekt iets bijzonders: de voorstelling bestaat uit zo’n 23.000 tegels van Meissen-porselein. Daarmee is het het grootste porseleinen kunstwerk ter wereld. Misschien nog opmerkelijker is dat de Fürstenzug het bombardement op Dresden in februari 1945 grotendeels heeft overleefd, terwijl vrijwel alles eromheen in puin lag. Daardoor is dit niet alleen een indrukwekkend kunstwerk, maar ook een van de bijzondere overlevenden van de verwoesting van Dresden.
De Elbe oversteken
Na alle barokke pracht van de Altstadt is het leuk om de Elbe over te steken naar de Neustadt. Het verschil is enorm. Hier geen zorgvuldig gereconstrueerde paleizen en pleinen, maar kleurrijke gevels, streetart, kleine winkels, ateliers, cafés en restaurants.
Vooral de Äußere Neustadt heeft een jonge, creatieve en soms een beetje alternatieve sfeer. Een bijzondere plek is de Kunsthofpassage, een aantal met elkaar verbonden binnenplaatsen waar kunstenaars de gevels hebben veranderd in kunstwerken. Het bekendst is de Hof der Elemente, met zijn opvallende blauwe gevel vol regenpijpen, trechters en buizen. Bij regen stroomt het water door deze bijzondere constructie en maken de pijpen allerlei geluiden. De Kunsthofpassage ontstond eind jaren negentig, toen oude en verwaarloosde binnenplaatsen nieuw leven kregen. Tegenwoordig vind je er naast kunst ook kleine ateliers, bijzondere winkeltjes, cafés en restaurants.
Een stad met littekens
Toch kun je in Dresden nauwelijks rondlopen zonder je bewust te zijn van februari 1945. De verwoesting van de stad en de vele duizenden mensen die daarbij omkwamen, maken deel uit van haar identiteit. Tegelijkertijd is Dresden ook een indrukwekkend voorbeeld van wat wederopbouw kan betekenen.
Na de verwoestende bombardementen van februari 1945 lag een groot deel van de stad in puin. Terwijl veel mannen waren omgekomen, krijgsgevangen waren of nog niet naar huis waren teruggekeerd, hielpen vrouwen bij het opruimen van de enorme ravage. Het was zwaar werk. Tussen het puin werden nog bruikbare stenen verzameld, met de hand schoongemaakt en gesorteerd om later opnieuw te kunnen worden gebruikt. Bij het Neues Rathaus herinnert een gouden beeld van een Trümmerfrau aan deze periode. Het beeld van de Trümmerfrau als dé vrouw die na de oorlog eigenhandig de Duitse steden weer opbouwde, is later wel wat geromantiseerd. Ook mannen, professionele arbeiders en andere groepen verrichtten veel van het zware werk. Toch zijn de Trümmerfrauen uitgegroeid tot een krachtig symbool van de wederopbouw.
Op sommige plekken lijkt de Altstadt eeuwenoud, terwijl veel gebouwen in werkelijkheid pas in de afgelopen decennia zijn gereconstrueerd. Dat maakt Dresden soms bijna tot een historische puzzel: wat is oud, wat is herbouwd en wat is nieuw? Juist dat verhaal maakt de stad voor ons interessanter dan alleen haar mooie gevels.
Gutbürgerliche Küche
En natuurlijk hoort bij een paar dagen Duitsland ook de gutbürgerliche Küche. Na vele kilometers wandelen smaakten de stevige Saksische en Duitse gerechten des te beter. Zo aten we onder meer in de Sophienkeller, verscholen in de gewelven onder het Taschenbergpalais, pal tegenover de Zwinger. Je moet flink wat trappen af en eenmaal beneden waan je je bijna in de tijd van August de Sterke. De verschillende gewelven zijn ingericht in barokke stijl en tussen de tafels duiken muzikanten, narren en andere figuren uit het hofleven op. Geen plek voor een heel ingetogen diner dus, maar juist gezellig, uitbundig en een tikje theatraal. Er staat zelfs een carrousel waaraan het een beetje lastig eten is.
De locatie heeft een bijzonder verhaal. Het Taschenbergpalais werd aan het begin van de achttiende eeuw gebouwd voor gravin Cosel, de beroemde maîtresse van August de Sterke. In 1945 werd het paleis vrijwel volledig verwoest. Bij de wederopbouw in de jaren negentig werden in de kelders oude muren en funderingen teruggevonden. In deze historische gewelven opende in 1997 de Sophienkeller. Op tafel komt stevige Saksische kost en natuurlijk hoort daar een goed glas Duits bier bij. Ook wordt hier en daar een schunnig lied gezongen. Niet voor alle oren bestemd.
Dresden bleek uiteindelijk veel meer dan een mooie historische stad. Muziek, kunst, oorlog, verwoesting en wederopbouw komen hier voortdurend bij elkaar. En voor ons zal Dresden vooral verbonden blijven met dat ene bijzondere moment: de klanken van Bachs Johannes-Passion onder de enorme koepel van de Frauenkirche. Een ervaring die we niet snel zullen vergeten.
Kijk hier voor de foto's.